เพิ่งนึกเรื่องแปลกๆ เรื่องหนึ่งได้
เมื่อหลายปีก่อนเราเคยเห็นคนแชร์ลิสต์ "หนังสือ 10
เรื่องที่เปลี่ยนชีวิตผม" ของคุณไลฟ์โค้ช ฌ เนี่ยแหละ และหนึ่งในนั้นมีเรื่องที่ชื่อ
"3 ตัวกรองก่อนคำพูดออกจากปาก โดย โสเครตีส"
.
ไอ้เราก็นั่งงงอยู่แป๊บนึง เพราะอย่างแรก
โสเครตีสไม่เคยเขียนหนังสือ คำสอนที่เรารู้ๆ กันมาจากคำบอกเล่าของคนอื่น
เราก็เลยลองเสิร์ชๆ ดูก็เจอคลิปที่คุณไลฟ์โค้ช ฌ ออกมาเล่าเรื่องไอ้สามตัวกรองของ
"นักปรัชญาระดับโลก โสเครตีส" (เขาใช้คำประมาณนี้) แล้วก็เจอไอ้เรื่องนี้ที่มีคนแปลเป็นภาษาไทยลงไว้ในเน็ตด้วย
เรื่องราวมันว่าอย่างนี้:
.
[ ในสมัยกรีกโบราณ โสเครติสได้รับยกย่องให้เป็นมหาปราชญ์
และได้รับการยกย่องสรรเสริญเป็นอย่างสูง วันหนึ่งมีคนรู้จักบังเอิญพบกับนักปรัชญาผู้ยิ่งใหญ่ผู้นี้และพูดขึ้นว่า
"ท่านรู้อะไรไหม ข้าได้ยินเรื่องเกี่ยวกับเพื่อนของท่านมาเรื่องนึง"
.
"ช้าก่อน..." โสเครติสตอบ "ก่อนที่ท่านจะบอกข้า ข้าอยากที่จะให้ท่านผ่านการทดสอบสักเล็กน้อย
ข้าจะเรียกมันว่า บททดสอบกลั่นกรองสามชั้น"
"กลั่นกรองสามชั้น?"
"ถูกต้องแล้ว" โสเครติสกล่าวต่อไป "ก่อนที่ท่านจะเล่าให้ข้าฟังเกี่ยวกับเรื่องของเพื่อนของข้า มันอาจจะเป็นการดีที่จะใช้เวลาสักเล็กน้อยและการกลั่นกรองเรื่องที่ท่านจะพูด และนั่นคือสาเหตุว่าทำไมข้าจึงเรียกมันว่า บททดสอบตัวกลั่นกรองสามชั้น... ตัวกลั่นกรองแรก คือ "ความจริง" ท่านแน่ใจจริงๆ หรือว่าสิ่งที่ท่านกำลังจะบอกข้านั้นเป็นเรื่องจริง?"
"เปล่าหรอก..." ชายผู้นั้นตอบ "อันที่จริง ข้าก็แค่ได้ยินเรื่องนี้มาเท่านั้นเอง แล้วก็..."
"เอาเถอะ เอาเถอะ ไม่เป็นไร" โสเครติสกล่าว "ถ้าเช่นนั้น ท่านก็ไม่รู้ว่าเรื่องที่ท่านรู้มาจริง หรือเท็จคราวนี้ มาลองทดสอบตัวกลั่นกรองตัวที่สองกันดู ตัวกลั่นกรองที่สอง คือ "ความดี" เรื่องที่ท่านกำลังจะ บอกข้า เกี่ยวกับเพื่อนของท่าน เป็นเรื่องดี หรือไม่?"
"ไม่ เป็นเรื่องตรงกันข้าม..."
"ถ้าเช่นนั้น" โสเครติส กล่าวต่อ "ท่านต้องการบอกข้าเกี่ยวกับเรื่องไม่ดีของเขา แต่ท่านไม่แน่ใจว่า มันเป็นเรื่องจริงหรือไม่... ไม่เป็นไร ยังไงเสีย ท่านอาจจะผ่านการทดสอบนี้ก็ได้ เพราะยังเหลือตัวกลั่นกรองอีกหนึ่ง : ตัวกลั่นกรองสุดท้ายนี้คือ "ความมีประโยชน์" ท่านคิดว่าเรื่องที่ท่าน กำลังจะบอกข้าเกี่ยวกับเพื่อนของข้านั้น จะเป็นประโยชน์อะไรกับข้าหรือไม่?"
"ไม่รู้สิท่าน...คงจะไม่"
"อืมมม" โสเครติสสรุป "ถ้าเรื่องที่ท่านจะบอกข้านั้น ไม่ใช่เรื่องจริง ไม่ใช่เรื่องดี และไม่มีประโยชน์ เหตุใดท่านจึงอยากบอกข้าเล่า?"
และนี่เป็นสาเหตุที่ทำให้โสเครติสเป็นมหาปราชญ์ และ
ได้รับการยกย่องเป็นอย่างสูง ]
.
อ่านจบแล้วรู้สึกประหลาดดี โสเครตีสพูดเรื่องแบบนี้จริงๆ หรือ ว่าแล้วเราก็
google ต่อไป และพบว่ามันแปลมาจากนิทานคติสอนใจชื่อ Triple
Filter Test ซึ่งมีคนจำนวนมากเชื่อว่ามันเป็นคำสอนของโสเครตีส มีฝรั่งทำคลิปวิดีโอมากมาย
แต่ไม่พบหลักฐานทางประวัติศาสตร์ใดๆ ที่บ่งบอกว่ามันมาจากบันทึกของใคร เล่มไหน
.
แต่ที่ดูจะเข้าเค้าที่สุดคือ
มีคนวิเคราะห์กันว่ามันมาจากงานเขียนของ Missionary ที่ชื่อ Amy
Carmichael ที่เขียนไว้ตั้งแต่ทศวรรษที่ 50 ระหว่างสอนศาสนาอยู่ที่อินเดีย
และแนวคิดในนิทานเรื่องนี้ก็สอดคล้องกับสิ่งที่ปรากฏอยู่ในคัมภีร์กฎหมายเก่าแก่ของอินเดียโบราณ
Manusmriti ที่มีข้อหนึ่งบอกว่า
.
"Speak the truth, speak favorably, do not tell the truth that is not
favorable. Also, do not tell untruth that is favorable - this is the eternal
religion."
.
ซึ่งมีคนตั้งข้อสังเกตว่าสาเหตุที่ทำให้คนเชื่อว่ามันเป็นคำสอนของโสเครตีสก็น่าจะเริ่มมาจากตอนที่เรื่องนี้ถูกส่งต่อๆ
กันผ่าน Forward mail ช่วงปี 2003 นั่นเอง
.
ไม่แปลกใจที่คุณไลฟ์โค้ช ฌ จะคิดว่ามันเป็นงานของโสเครตีสจริงๆ เพราะว่าแม้แต่เว็บไซต์ของฝรั่งเองยังลงนิทานเรื่องนี้เต็มไปหมด
ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นเว็บไซต์แนวไลฟ์โค้ช/จิตวิทยา/ให้กำลังใจ อะไรทำนองนี้ ซึ่งก็เข้าใจได้
.
แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น เวลาใครแชร์คำคมอะไรมา แนะนำให้ลองเช็กใน google
ก่อน ใช้เวลาเพียงไม่กี่นาทีเท่านั้น"